FSO Syrena Sport – legenda polskiej motoryzacji

FSO Syrena Sport to prototyp polskiego samochodu sportowego, który powstał w Fabryce Samochodów Osobowych pod koniec lat 50. XX wieku i do dziś pozostaje jedną z najważniejszych legend polskiej motoryzacji, mimo że nigdy nie trafił do produkcji seryjnej.

Geneza powstania – wizja inżyniera Stanisława Łukaszewicza

Syrena Sport nie miała być autem produkowanym masowo. Jej powstanie związane było z chęcią testowania nowych technologii, które miały trafić do produkcji seryjnej zwykłej Sireny. Pomysłodawcą prototypu był inż. Stanisław Łukaszewicz, który zainspirowany samochodami z tworzyw sztucznych postanowił stworzyć podobny pojazd w Polsce. Złożył wniosek u głównego konstruktora Karola Pionniera na zgodę wykonania nadwozia z materiałów syntetycznych – była to pierwsza taka próba w FSO.

Głównym projektantem samochodu został Cezary Nawrot, który celowo zaprojektował maskę pojazdu w taki sposób, aby uniemożliwić montaż seryjnego rzędowego silnika z Sireny 100. Pod maskę trafił zamiast tego 4-suwowy silnik typu bokser. Zakładana moc silnika wynosiła 50 koni mechanicznych, choć dokumenty z testów na hamowni nie zachowały się do dzisiaj.

Projektowanie i pierwsze decyzje konstruktorskie

Interesującym aspektem historii Sireny Sport jest fakt, że samochód z początku projektowany był jako kabriolet. Jednak ze względu na niewystarczającą sztywność płyty podłogowej, która została zaprojektowana z myślą o konstrukcji zamkniętej, dach przyspawano na stałe. Decyzja ta wpłynęła na ostateczny wygląd pojazdu i jego właściwości użytkowe.

Styl Sireny Sport inspirowany był różnymi modelami, przede wszystkim Ferrari oraz Mercedesem 190SL. Powstał tylko jeden egzemplarz w kolorze czerwonym z połyskliwym czarnym dachem. Pojazd ważył nieco ponad 700 kilogramów, co czyniło go stosunkowo lekkim w porównaniu do ówczesnych samochodów.

Premiera i medialny sukces – 1 maja 1960 roku

Premiera Sireny Sport miała miejsce 1 maja 1960 roku, w dniu święta pracy. Od początku auto stało się sensacją i było opisywane w prasie polskiej, szczególnie w tygodniku “Motor”. Pojazd zadebiutował również w dzienniku telewizyjnym, a jego wizerunek dotarł do zagranicznych gazet. Szwajcarska “L’Année Automobile 1960-61” oraz włoski dziennik “Il Giorno” opisały Sirenę jako jedno z najpiękniejszych aut zza żelaznej kurtyny.

Taki medialny rozgłos był zaskakujący dla pojazdu, który miał być jedynie prototypem testowym. Jednak polska opinia publiczna i prasa zaczęły naciskać na władzę fabryki, aby rozpoczęła chociaż krótką serię produkcyjną. Dwie państwowe fabryki – Warszawska Fabryka Tworzyw Sztucznych oraz Zakład Tworzyw Sztucznych w Wadowicach – zaoferowały nawet możliwość wykonania nadwozi Sireny Sport.

Pierwsze testy i odkrycie problemu technicznego

Kilka dni po premierze Syrena oddelegowana została do testów. Dużym zaskoczeniem dla zespołu testującego były zdumiewająco niskie osiągi pojazdu – rozpędzał się zaledwie do 65 km/h. Problem szybko zlokalizowano: pedał gazu blokował się o podłogę, co nie pozwalało na maksymalne otwarcie przepustnicy. Po zlikwidowaniu tej usterki samochód rozwijał już prędkość maksymalną 110 km/h.

Inną wadą prototypu były szyby wykonane z pleksi, które po dłuższych trasach wymagały regularnego polerowania. Pomimo tych niedoskonałości, pojazd wykazywał duży potencjał jako platforma testowa dla nowych rozwiązań.

Tajemnica ukrycia i zniszczenia

Niepewnym pozostaje dokładnie, dlaczego Syrena Sport nigdy nie trafiła do produkcji seryjnej, mimo ogromnego zainteresowania opinii publicznej. Według nieoficjalnych wiadomości sam premier Józef Cyrankiewicz miał zadzwonić do FSO z poleceniem ukrycia samochodu. Czy to prawda, czy legenda? Zapewne nigdy się nie dowiemy.

Fakt jest taki, że po tej interwencji Syrena Sport trafiła do Ośrodka Badawczo-Rozwojowego w Falenicy z przebiegiem około 29 tysięcy kilometrów. W następstwie różnych decyzji samochód został komisyjnie zniszczony wraz z innymi prototypami w 1975 roku w celach oczyszczenia powierzchni garażowej. Według relacji projektanta pojazdu, pracownicy OBR próbowali ocalić ten niezwykły prototyp, jednak bez powodzenia.

Co to oznacza dla historii polskiej motoryzacji

Syrena Sport pozostaje symbolem polskiego inżynierskiego potencjału i kreatywności z czasów PRL. Pojazd pokazał, że polska fabryka potrafiła tworzyć nowoczesne rozwiązania – zarówno w kwestii materiałów (nadwozie z tworzyw sztucznych), jak i projektowania stylistycznego. Zniszczenie jedynego prototypu w 1975 roku było stratą dla polskiego dziedzictwa motoryzacyjnego, jednak samochód przetrwał w pamięci i na fotografiach.

Dzisiaj Syrena Sport uważana jest za jedną z najważniejszych legend polskiej motoryzacji. Powstało kilka reprodukcji pojazdu, które pozwalają każdemu z nas zobaczyć na żywo, jak wyglądał ten niezwykły prototyp. Historia Sireny Sport to opowieść o ambicjach, innowacyjności i – być może – politycznych decyzjach, które zahamowały rozwój polskiego przemysłu motoryzacyjnego w czasach, gdy mógł on stać się czymś więcej niż tylko producentem masowych samochodów.